W dobie ekranów aż tętniących kolorami, wszechobecnych głośnych dźwięków i nieustannego przebodźcowania nuda zaczęła nam wydawać się czymś złym, a może nawet nieodpowiednim. Jest zjawiskiem, którego musimy unikać za wszelką cenę, bo prowadzi do frustracji, złości czy przygnębienia dziecka.
Ale czy na pewno tak jest? Coraz więcej badań sugeruje, że to właśnie chwile pozbawione bodźców, celów, oczekiwań czy działania są niezbędne dla przeróżnych aspektów rozwoju dziecka, od układu odpornościowego po nerwowy.
Czy nadmiar bodźców osłabia odporność?
Nie możemy na to odpowiedzieć jednoznacznie “tak” lub “nie”, bo należy najpierw zadać sobie pytanie, czym właściwie jest nadmiar bodźców, o którym myślimy? Czy jest to przeskok z aktywności na basenie do czytania książki w domu, czy jednak ciągła stymulacja bodźcami płynącymi z social mediów, gier i ekranów?
Faktem jest, że codzienne przeciążenie układu nerwowego może zaburzać tzw. oś HPA – czyli połączenie między mózgiem (podwzgórzem), przysadką i nadnerczami, które reguluje reakcję organizmu na stres. Gdy dziecko jest ciągle stymulowane – przez ekran, hałas, tempo życia – jego organizm pozostaje w stanie gotowości.
To może przełożyć się na:
- podwyższony poziom kortyzolu,
- rozregulowaną reakcję immunologiczną,
- trudności z regeneracją.
Dzieci, które nie mają przestrzeni na odpoczynek od bodźców, mogą być częściej rozdrażnione, mieć kłopoty ze snem, koncentracją i radzeniem sobie z emocjami – czyli z tym, co w psychoneuroimmunologii bezpośrednio łączy się z odpornością.
Dodajmy, że istnieją badania, w których dzieci poddane niedostymulowaniu lepiej sobie radzą ze skupieniem się na zadaniu niż dzieci przestymulowane – a to sporo mówi o potrzebach mózgu.
Dlaczego dzieci potrzebują nudy?
Chwile nudy mogą stać się czasem, w którymaktywizuje się układ przywspółczulny – ten, który odpowiada za spokój, regenerację i procesy naprawcze. Tętno i oddech zwalniają, układ odpornościowy ma szansę odzyskać równowagę, a mózg przetworzyć to, czego doświadczył, i uporządkować wszystkie przeżyte emocje. W przeciwnym wypadku organizm może się przeciążyć.
Badania pokazują, że dzieci potrzebują nie tylko aktywności, lecz takżeprzebywania w miejscach cichych, sprzyjających regeneracji. Natura, cisza, przebywanie z dala od ekranów pozwala mózgowi i ciału odpocząć. W jednym z badań przeprowadzonych wśród dzieci szkolnych wykazano, że kontakt z przyrodą pomagał maluchom wrócić do równowagi, nawet po wcześniejszym przeciążeniu.
Pomyśl więc o stworzeniu codziennej rutyny, w której jest miejsce na:
- ciszę bez telefonu czy tabletu w tle,
- spokojną, samotną zabawę,
- czas na nudę i kreatywność – chociażby podczas jazdy samochodem.
Musimy bowiem pamiętać o związkach między układem nerwowym, endokrynnym i immunologicznym – nic nie pozostaje bez znaczenia.
Co się dzieje z mózgiem przy ekranach?
Poruszmy jeszcze jeden ważny temat – tego, jak reaguje mózg dziecka na bodźce z digitalowego świata.
Dzieci spędzają obecnie nawet 30–40% czasu czuwania przed ekranem! To ogromny odsetek.
Nadmierna ekspozycja na media audiowizualne może być według badań powiązana z:
- zaburzeniami uwagi,
- otyłością,
- wysoką impulsywnością,
- szukaniem silnych wrażeń,
- opóźnieniem rozwoju poznawczego,
- nadpobudliwością.
A to wszystko może wiązać się w konsekwencji z pogorszonym snem, zaburzoną pracą układu pokarmowego, niewystarczającą regeneracją i wieloma innymi wyzwaniami dla organizmu. Ciało zaś, zmęczone, może nie radzić sobie z budowaniem odporności, co naraża dziecko na szereg kolejnych trudności.
Czy nuda to wróg?
Nie, niekoniecznie! Jeśli mielibyśmy dzisiaj zaproponować Ci jedną zmianę w podejściu do aktywności Twojego dziecka, byłoby to pewnie pytanie: czy Twój maluch miał dziś przestrzeń na nudę? Pozwól uruchomić mu mechanizmy samoregulacji, wzmocnić układ odpornościowy i po prostu odpocząć. A jeśli chcesz dodatkowo zadbać o jego prawidłową odporność – wybierz syrop na wzmocnienie dla dzieci.
Źródła:
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1155/2012/403908
- https://link.springer.com/article/10.1007/BF01000446
- https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1745691616689091
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272494424000537?rf=pdf_download&fr=RR-2&rr=96096a0a9dfdeead
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031938421000408
